Şeytan İnsanları Nasıl Kandırmaya Çalışır?

Kuran'da pek çok ayette de bildirildiği gibi şeytanın planı, insanları sessiz ve sinsi bir şekilde din ahlakından uzaklaştırmaktır. Şeytan insanı doğru yoldan ayırıp azgınlığa sürüklemek için insanlara olabilecek her yolla yaklaşmaya çalışır. İnsanı aldatan ise, şeytanın din ahlakından uzaklaşmaya olan davetini çoğu zaman tek bir hamlede değil, yavaş yavaş, sakin ve sessiz bir plan dahilinde gerçekleştirmesidir. Böylece günah işlemeye vicdanı elvermeyen bir insan, bu şeytani planın akışına uyarsa kendini bir süre sonra din ahlakından tamamen uzaklaşmış olarak bulacaktır. Hangi sebeple olursa olsun, şeytanı bu şekilde takip edenlerin sonu ise hiç değişmeyecektir. Bu son, Kuran'da şöyle haber verilir:

"Ona yazılmıştır: "Kim onu veli edinirse, şüphesiz o (şeytan) onu şaşırtıp-saptırır ve onu çılgın ateşin azabına yöneltir." (Hac Suresi, 4)

Ayette bildirildiği gibi şeytana uyanların sonu, çılgın ateşin azabıdır. Şeytanın var gücüyle insana karşı sürdürdüğü bu mücadelede, Allah rızası için bir hayat yaşayan müminlerin onun kullandığı taktikleri iyi bilmeleri çok önemlidir. Böylece, Allah'ın izniyle kendileri üzerinde etkisi olmayan şeytanın hilelerini daha çabuk fark edip, onun zayıf düzenini daha etkili bir şekilde bozabilirler.

Şeytan İnsanları Kandırmak İçin Hangi Yöntemleri Kullanır?

İnsanları Öğüt Verdiğine İnandırır

Şeytan, baş düşmanı olarak kabul ettiği insanı sonsuz yıkıma uğratma isteğini ve niyetini hiçbir zaman ona sezdirmez. Tam aksine insana, öğüt vermek isteyen bir yardımcı kimliği altında yaklaşır. İnsanı, onun iyiliğini istediğine inandırdıktan sonra, kontrolü altına alır. Kişinin zaaflarını kullanarak, ona bu yönde telkinler yapar. Hz. Adem'in, cennetten çıkarılmasına neden olan olayı yaşamasının sebebi de, bu sinsi tuzaktır. Şeytan Hz. Adem'e ve eşine bir dost gibi yaklaşmış ve onlara kendilerine öğüt verdiğine dair yemin etmiştir. Bu durum ayetlerde şu şekilde haber verilmiştir:

“Şeytan, kendilerinden "örtülüp gizlenen çirkin yerlerini" açığa çıkarmak için onlara vesvese verdi ve dedi ki: "Rabbinizin size bu ağacı yasaklaması, yalnızca, sizin iki melek olmamanız veya ebedi yaşayanlardan kılınmamanız içindir."Ve: "Gerçekten ben size öğüt verenlerdenim" diye yemin de etti.” (Araf Suresi, 20-21)

Şeytan Hz. Adem'i ve eşini aldatarak cennetten çıkarılmalarını sağlamıştır. Hz. Adem ancak tevbe ettikten ve Allah'tan bağışlanma diledikten sonra Allah Katında affedilmiştir. (Bakara Suresi, 34) Hz. Adem'in yaşadığı ve imtihan vesilesi olan bu olay, insanın ömrü boyunca karşı karşıya olduğu gizli düşmanı şeytanın ne kadar sinsi bir yalancı olduğunun en vurucu delillerinden biridir.

Temiz Kalplisin Diyerek Kandırır

Şeytan, Kuran ahlakından uzak yaşayan insanlara temiz kalpli olduklarını düşündürür. Böylece insanlara zaten iyi bir insan olduğu telkinini vererek, onların güzel ahlakı yaşamalarını engeller ve daha da uzaklaşmalarını sağlar. Bu gibi kişileri tamamen dünya hayatına yönelterek onlara Allah'a hesap verecekleri günü unutturur ve bunun gibi vesilelerle onları ömür boyu din ahlakından uzak tutmayı amaçlar. Allah bu aldatmacalara inanan insanların ahirette düşecekleri durumu Kuran'da şöyle bildirir:

“Şeytan onları sarıp-kuşatmıştır; böylelikle onlara Allah'ın zikrini unutturmuştur. İşte onlar, şeytanın fırkasıdır. Dikkat edin; şüphesiz şeytanın fırkası, hüsrana uğrayanların ta kendileridir.” (Mücadele Suresi, 19)

Kötü Ahlaka Bahane Buldurur

Şeytan, Allah'ın rızasını kazanmayı amaçlayan müminlere karşı da farklı tuzaklar hazırlamaya çalışır. Örneğin, müminlerin ihlasla ibadet etmelerini engellemek için, samimiyetle yaptıkları her işe engel olmayı amaçlar. Tüm gücüyle, inananların din ahlakının gereklerinden küçük küçük de olsa tavizler vermesi için çaba harcar. Kibir, bencillik, unutkanlık, dikkatsizlik, kendini yeterli görme, öfke ve gurur gibi nefsin yatkın olduğu konuları çeşitli bahanelerle mümine uygulatmaya çabalar.

Sapkın Davranışları Süslü ve Çekici Gösterir

Geleneklerle bozulan, gerçek Kuran ahlakından tamamen kopuk olan ve Kuran'da "ataların dini" olarak adlandırılan batıl inançlar; Budizm, Karma felsefesi gibi insanların kendi kurallarıyla oluşturduğu sözde inanç sistemleri ve Kuran'da haram kılınan (eşcinsellik, zina, faiz vb) fiillerin meşru kabul edilmesi sapkın davranışlar arasındadır. Şeytan bu sapkınlıkları, "modernlik, çağın gerekleri veya gelenekler” gibi bahanelerle süsler. Şeytanın bu hilesi, bir ayette şu şekilde bildirilmiştir:

“...Şeytan onlara yaptıklarını süslemiştir, böylece onları (doğru) yoldan alıkoymuştur; bundan dolayı onlar hidayet bulmuyorlar.” (Neml Suresi, 24)

Büyüklük Telkini Vermeye Çalışır

Şeytan, kendisi gibi tüm insanların da Allah'a karşı itaatsiz ve kibirli olmasını ister (Allah'ı tenzih ederiz). İnsana sürekli olarak kötü ahlak göstermesini, Allah'ın hoşnut olmayacağı her türlü tavrı uygulamasını emreder; O'nun gücünün ve büyüklüğünün gereği gibi takdir edilmesini engellemeye çalışır. Allah Kuran'da bu tehlikeyi şöyle haber vermiştir:

“Ey insanlar, yeryüzünde olan şeyleri helal ve temiz olarak yiyin ve şeytanın adımlarını izlemeyin. Gerçekte o, sizin için apaçık bir düşmandır. O, size yalnızca, kötülüğü, çirkin-hayasızlığı ve Allah'a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi emreder.” (Bakara Suresi, 168-169)

Allah Affeder Diyerek Aldatmaya Çalışır

Şeytanın insanı Allah'ın adıyla aldatmasının bir başka yolu da, Allah'ın affediciliğini öne sürerek insanı günah işlemeye teşvik etmesidir. Bir insan, "nasıl olsa Allah affeder" diyerek bile bile günah işlemeye başlarsa, Allah korkusunu yitirebilir. Kuran'da, "yakında bağışlanacağız" diyerek bile bile günah işleyen insanlar dan bahsedilirken (Araf Suresi, 169), şeytanın insanı Allah adıyla aldatışının bir örneği haber verilir.

İnsanların Arasına Kin ve Düşmanlık Sokar

Dünya var olduğundan beri süregelen tüm savaşlardan, kavgalardan en sıradan gibi görünen tartışmalara kadar her türlü düşmanlığın arkasında "şeytanın kışkırtmaları" vardır. Kuran ahlakının getirdiği merhamet, adalet, barış ve hoşgörü gibi yüksek değerlerden uzak yaşayan inkarcıların, birbirlerine karşı kin ve düşmanlık beslemeleri son derece doğaldır. Ancak şeytan başka taktikler uygulayarak müminlerin arasına da kin ve nefret sokmaya çalışır. Bu şekilde onları zayıflatabileceğini ve bozulmaya uğratabileceğini zanneder. Allah bu tehlikeye karşı müminleri uyarmış ve çözüm yollarını göstermiştir. Bir ayette şöyle buyrulmaktadır:

”Kullarıma, sözün en güzel olanını söylemelerini söyle. Çünkü şeytan aralarını açıp bozmaktadır. Şüphesiz şeytan insanın açıkça bir düşmanıdır.” (İsra Suresi, 53)

Şeytan başka bir yöntem olarak, insanlara uzun vadeli planlar yaptırıp, bunlarla kafalarını meşgul etmeye çalışır. Veya insanları günlük işlere boğarak ve çeşitli bahaneler öne sürdürterek Allah'ı anmalarına engel olur. Ancak tabi ki, Allah'a teslim olmuş, her an O'nu zikreden, yeryüzündeki her olayın Yüce Rabbimiz'in kontrolünde olduğunu bilen ve ihlasla Rabbimiz'e yönelen müminlerin karşısında şeytanın bu zayıf hilelerinin bir etkisi olmaz. Bu durum, Kuran'da şöyle bildirilir:

“(Şeytan) Dedi ki: "Rabbim, beni kışkırttığın şeye karşılık, andolsun, ben de yeryüzünde onlara, (Sana başkaldırmayı ve dünya tutkularını) süsleyip-çekici göstereceğim ve onların tümünü mutlaka kışkırtıp-saptıracağım. Ancak onlardan muhlis olan kulların müstesna."” (Hicr Suresi, 39-40)

Kuruntulara ve Kuşkulara Düşürür

Şeytanın kullandığı bir başka yöntem ise kuşku ve kuruntu vermektir. Gerçekte var olmayan olayları insanların kafalarında sanki varmış gibi gösterir. Kalplerinde hastalık bulunan, zayıf karakterli kişiler bir süre sonra tamamen bu kuruntuların etkisi altına girerler. Her olayı kendi aleyhlerine planlanmış bir hareket olarak görürler. (Münafikun Suresi, 4) Sürekli tedirgin, korku içinde, ne yapacaklarını bilemeyen bir karakter sergilerler. Şuurlu bir insanın aklına bile getirmeyeceği olmadık kuruntulara düşerler. Şeytanın bu yöntemi, Kuran ayetlerinde şöyle haber verilmiştir:

“Onları -ne olursa olsun- şaşırtıp-saptıracağım, en olmadık kuruntulara düşüreceğim...” (Nisa Suresi, 119)

“(Şeytan) Onlara vaadler ediyor, onları en olmadık kuruntulara düşürüyor. Oysa şeytan, onlara bir aldanıştan başka bir şey va'detmez.” (Nisa Suresi, 120)

Mümin şeytanın en büyük düşmanı olduğu için, kendisini böyle bir tehlikeden müstağni göremez. Zira göstereceği en küçük bir gevşeklik, şeytanın kuruntu vermek, şüpheye sevk etmek gibi taktiklere başvurmasına imkan tanır. Ancak kesin bir bilgiyle ahirete inanan, her an katıksızca Allah'a yönelen bir mümine karşı bu kuruntular Allah'ın izniyle etkisiz kalır.

Şeytanı da Allah Yaratmıştır

Şeytan hakkında unutulmaması gereken çok önemli bir gerçek vardır. Şeytan Allah'tan müstakil bir güç değildir. Şeytanı Allah yaratmıştır ve o da O'nun kontrolündedir. Düşmanlığı insana karşıdır.

Şeytanın insanlara Allah'ın bildirdiği din ahlakını yaşatmak istememesinin nedeni, bunun insanları yıkıma uğratmak için tek yol olduğunu bilmesidir. Ancak kendisine tanınan süre bittiğinde, cezasını çekmek üzere o da saptırdığı insanlarla beraber cehenneme atılacaktır. Bir ayette şöyle bildirilmiştir:

“Andolsun, senden ve içlerinde sana tabi olacak olanlardan tümüyle cehennemi dolduracağım.” (Sad Suresi, 85)

Unutulmaması gereken, şeytanın müminler üzerinde hiçbir gücünün olmadığıdır. Şeytanın etkisini inananlardan uzaklaştıran, sürekli Allah'ı anmaları ve Rabbimiz'in gücünü, sevgisini ve azabını düşünme konusunda gevşeklik göstermemeleridir. Bu kişiler ayette "muhlis kullar", yani ihlasla, katıksız samimiyetle Allah'ı en çok razı edecek yolu tercih eden kişiler olarak bildirilmiştir. Allah bu gerçeği, ayetlerinde şöyle bildirmiştir:

(Allah) Dedi ki: "İşte bu, Bana göre dosdoğru olan yoldur. Şüphesiz, kışkırtılıp-saptırılmışlardan sana uyanlar dışında, senin Benim kullarım üzerinde zorlayıcı hiçbir gücün yoktur."” (Hicr Suresi, 41-42)

Tek arzusu, olabildiği kadar çok insanı kendisiyle birlikte cehenneme götürmek olan ve şu anda siz bu yazıyı okurken de sizi gözleyen, sizinle ilgili planlar yapan ve sizi Allah'ın dosdoğru yolundan alıkoymak isteyen bir düşmanınız var: ŞEYTAN!

“Dedi ki: "Madem öyle, beni azdırdığından sdolayı onları (insanları
saptırmak) için mutlaka Senin dosdoğru yolunda (pusu kurup) oturacağım. Sonra muhakkak önle-rinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından sokulacağım. Onların çoğunu şükredici bulmayacaksın."” (Araf Suresi, 16-17)

İnsan çeşitli sebeplerden dolayı günah işlemişse hemen samimi olarak tevbe edip bağışlanma dilemeli, Allah'a sığınıp dua etmelidir. Şeytan muhakkak bu arada, “iş işten geçti, artık çok geç; bu kadar günahtan sonra kurtuluş olmaz” gibi çeşitli kışkırtmalarla o kişinin tevbe edip doğru yola yönelmesini engellemeye çalışacaktır. Oysa ne kadar kötü bir durumda olursa olsun hatasını fark edip samimi bir kalple Allah'tan bağışlanma dileyen bir kimse, Allah'ın kendisini bağışlamasını umabilir. Bu, Allah'ın vaadi (Zümer Suresi, 53-54) ve sonsuz merhametinin bir parçasıdır.

Şeytan Müminin Zamanla Yıpranmasını İster

Şeytan zamanın mümini yıpratmasını ister, müminin açık vermesini sabırla bekler. Kişinin maneviyatından zaman içinde kopardığı küçük tavizler, bir süre sonra kalbinin üzerinin kabuk bağlamasına ve aklının örtülerek şeytanın daha büyük telkin ve vesveselerine kapılabilmesine sebep olur. Bir Kuran ayetinde, şeytan tarafından doğru yoldan saptırılmak istenen bir grup müminin haberi şöyle verilmiştir:

“İki topluluğun karşı karşıya geldikleri gün, sizden geri dönenleri, kazandıkları bazı şeyler dolayısıyla şeytan onların ayağını kaydırmak istemişti...” (Al-i İmran Suresi, 155)

Maddenin Ardındaki Sır

Zamansızlık ve Kader Gerçeği

Genel Görecelik Kuramı'na göre  "zamanın da, onu ölçtüğümüz  olaylar dizisinden ayrı, bağımsız  bir varlığı yoktur." Zaman bir  algıdan ibaret olduğuna göre de,  tümüyle algılayana bağlı, yani  göreceli bir kavramdır. Zaman, beyinde saklanan birtakım hayaller arasında kıyas  yapılmasıyla var olmaktadır. Eğer bir insanın hafızası olmasa,  beyni bu tür yorumlar yapmaz ve dolayısıyla zaman algısı da  oluşmaz. Bir insanın "ben otuz yaşındayım" demesinin nedeni,  beyninde söz konusu otuz yıla ait bazı bilgilerin biriktirilmiş  olmasıdır. Eğer hafızası olmasa, ardında böyle bir zaman dilimi olduğunu düşünmeyecek, sadece yaşadığı tek bir  "an" ile muhatap olacaktır. Zaman dediğimiz algı, aslında bir anı bir başka anla  kıyaslama yöntemidir. Bunu bir örnekle açıklayabiliriz.  Bir cisme vurduğumuzda bundan belirli bir ses çıkar.  Aynı cisme beş dakika sonra vurduğumuzda yine bir  ses çıkar. Kişi, birinci ses ile ikinci ses arasında bir  süre olduğunu düşünür ve bu süreye "zaman" der.  Oysa ikinci sesi duyduğu anda, birinci ses sadece  zihnindeki bir hayalden ibarettir. Sadece hafızasında  var olan bir bilgidir. Kişi, hafızasında olanı, yaşamakta olduğu anla kıyaslayarak zaman algısını elde eder.  Eğer bu kıyas olmasa, zaman algısı da olmayacaktır. Eğer bir insanın hafızası olmasa, beyni bu tür kıyaslar  yapmaz ve dolayısıyla zaman algısı da oluşmaz.  Bir insanın "ben otuz yaşındayım" demesinin nedeni,  beyninde söz konusu otuz yıla ait bazı bilgilerin  biriktirilmiş olmasıdır. Eğer hafızası olmasa,  ardında böyle bir zaman dilimi olduğunu düşünmeyecek,  sadece yaşadığı tek bir "an" ile muhatap olacaktır. Beynimiz belirli bir sıralama yöntemine alıştığı için  şu anda dünya üstte anlatıldığı gibi işlememekte ve zamanın hep ileri aktığını düşünmekteyiz. Oysa bu,  beynimizin içinde verilen bir karardır ve dolayısıyla  tamamen izafidir. Gerçekte zamanın nasıl aktığını, ya da akıp akmadığını asla bilemeyiz. Bu da zamanın mutlak bir gerçek olmadığını, sadece bir algı biçimi  olduğunu gösterir. Zamanın Göreceliği Bilimsel Bir Gerçek Zamanın göreceliği, bilimsel yöntemle de ortaya  konmuş somut bir gerçektir. Einstein'ın Genel  Görecelik Kuramı ortaya koymaktadır ki zamanın  hızı, bir cismin hızına ve çekim merkezine uzaklığına göre değişmektedir. Hız arttıkça zaman kısalmakta,  sıkışmakta; daha ağır daha yavaş işleyerek sanki  "durma" noktasına yaklaşmaktadır. Bunu Einstein'ın bir örneği ile açıklayalım. Bu  örneğe göre aynı yaştaki ikizlerden biri Dünya'da kalırken, diğeri ışık hızına yakın bir hızda uzay yolcuğuna çıkar. Uzaya çıkan kişi, geri döndüğünde ikiz kardeşini kendisinden çok daha yaşlı bulacaktır. Bunun nedeni uzayda seyahat eden kardeş için  zamanın daha yavaş akmasıdır. Aynı örnek bir  baba ve oğul için de düşünülebilir; "eğer babanın  yaşı 27, oğlunun yaşı 3 olsa, 30 dünya senesi sonra  baba dünyaya döndüğünde oğul 33 yaşında, baba ise 30 yaşında olacaktır." Zamanın izafi oluşu, saatlerin yavaşlaması veya  hızlanmasından değil; tüm maddesel sistemin atom altı seviyesindeki parçacıklara kadar farklı hızlarda çalışmasından ileri gelir. Zamanın kısaldığı böyle  bir ortamda insan vücudundaki kalp atışları, hücre bölünmesi, beyin faaliyetleri gibi işlemler daha ağır işlemektedir. Kişi zamanın yavaşlamasını hiç fark  etmeden günlük yaşamını sürdürür. (www.fikiryazilari.net) Kader, Allah’ın Geçmiş ve Gelecek Tüm Olayları Bilmesidir Zamanın izafi oluşu, bize çok önemli bir gerçeği  göstermektedir: Bu izafiyet o kadar değişkendir ki,  bizim için milyarlarca yıl süren bir zaman dilimi, bir  başka boyutta sadece tek bir saniye bile sürebilir. Hatta,  evrenin başından sonuna kadar geçen çok büyük bir zaman   dilimi, bir başka boyutta, bir saniye bile değil, ancak bir "an" sürüyor olabilir. İşte çoğu insanın tam olarak anlayamadığı, materyalistlerin  ise anlayamayarak tümden reddettikleri kader gerçeğinin özü buradadır. Kader, Allah'ın geçmiş ve gelecek tüm olayları bilmesidir. İnsanların önemli bir bölümü ise, Allah'ın henüz  yaşanmamış olayları önceden nasıl bildiğini sorarlar ve  kaderin gerçekliğini anlayamazlar. Oysa "yaşanmamış  olaylar", bizim için yaşanmamış olaylardır. Allah ise zamana ve mekana bağlı değildir, zaten bunları yaratan Kendisidir.  Bu nedenle Allah için geçmiş, gelecek ve şu an hepsi birdir   ve hepsi olup, bitmiştir. Lincoln Barnett, Genel Görecelik Kuramı'nın bu gerçeğe  nasıl işaret ettiğinden, Evren ve Einstein isimli kitabında  bahsetmektedir. Barnett'e göre, bütün anlamında varlıkları  ancak "bütün yüceliğiyle kozmik bir zihin" kavrayabilir.  Barnett'in "kozmik zihin" dediği İrade, tüm evrene hakim  olan Allah'ın ilmi ve aklıdır. Bizim bir cetvelin başını, ortasını,  sonunu ve aralarındaki tüm birimleri bir bütün olarak tek  bir anda kolayca görebilmemiz gibi, Allah da bizim bağlı olduğumuz zamanı başından sonuna kadar tek bir an olarak bilir. İnsanlar ise sadece zamanı gelince bu olayları yaşayıp,  Allah'ın onlar için yarattığı kadere tanık olurlar. Einstein'in Genel Görecelik Kuramı Zamanın bir algı olduğu, 20. yüzyılın en büyük fizikçisi sayılan  Einstein'ın ortaya koyduğu Genel Görecelik Kuramı ile de  doğrulanmıştır. Lincoln Barnett, Evren ve Einstein adlı kitabında  bu konuda şunları yazar: "Salt uzayla birlikte Einstein, sonsuz geçmişten sonsuz geleceğe akan şaşmaz ve değişmez bir evrensel zaman  kavramını da bir yana bıraktı. Görecelik Kuramı'nı çevreleyen anlaşılmazlığın büyük bölümü, insanların  zaman duygusunun da renk duygusu gibi bir algı biçimi  olduğunu kabul etmek istemeyişinden doğuyor... Nasıl  uzay maddi varlıkların olasılı bir sırası ise, zaman da  olayların olasılı bir sırasıdır." (Lincoln Barnett, Evren  ve Einstein, Varlık Yayınları, 1980, ss. 52-53.) Einstein, Barnett'in ifadeleriyle, "uzay ve zamanın da sezgi  biçimleri olduğunu, renk, biçim ve büyüklük kavramları gibi  bunların da bilinçten ayrılamayacağını göstermiş"tir. Genel  Görecelik Kuramı'na göre "zamanın da, onu ölçtüğümüz  olaylar dizisinden ayrı, bağımsız bir varlığı yoktur." Zaman bir algıdan ibaret olduğuna göre de, tümüyle  algılayana bağlı, yani göreceli bir kavramdır. Zamanın göreceliği, rüyada açık bir biçimde yaşanır. Rüyada gördüklerimizi saatler sürmüş gibi hissetsek  de, gerçekte herşey birkaç dakika hatta saniye sürmüştür.

Sanal Dünyalar

İnsan, ömrü boyunca bedeninin dışındaki bir dünyada yaşadığını zanneder.Halbuki dünya dediğimiz herşey algı merkezlerimize ulaşan sinyalleri beynimizin yorumlamasıdır. Yani biz beynimizin içinde oluşan dünyadan başka bir dünyayla hiçbir zaman muhatap olamayız. Dışımızda ne var, bunu asla bilemeyiz. Beyne ulaşan sinyallerin kaynağının dışarıda mevcut bulunan maddi varlıklar olduğunu iddia edemeyiz. Çünkü dış dünya olmadan da algılar dünyası meydana gelebilmektedir. "Gördüğümüz algılar dünyasının maddesel bir karşılığı olduğu" iddiasını çürüten önemli gerçeklerden biri, beynimizde algıların meydana gelebilmesi için dış dünyaya ihtiyacımızın olmamasıdır. Bugün simülatörler gibi birçok teknolojik gelişme ve ayrıca hipnoz, bu gerçeğin en önemli delillerindendir. Bilim yazarı Rita Carter, Mapping The Mind isimli kitabında, "görmek için gözlere ihtiyaç yoktur" diyerek, bilim adamları tarafından gerçekleştirilen önemli bir deneye yer vermektedir. Deneyde görme özürlü kişilere, video resimlerini titreşimlere dönüştüren bir cihaz takıldı. Bu kişilerin gözlerinin yanına takılan bir kamera ise, uyarıları bu kişinin beynine gönderiyordu. Böylece söz konusu kişi sürekli olarak görsel dünyadan uyarı alabiliyordu. Hastalar bir süre sonra gerçekten görüyormuş gibi davranmaya başladılar. Örneğin cihazlardan birinde görüntüyü yaklaştırmak için bir lens vardı. Bu lens hasta uyarılmadan çalıştırıldığında, hasta  görüntü büyüyerek üzerine geliyormuş gibi gördüğü için iki kolu ile kendini koruma ihtiyacı hissetmiştir. Görüldüğü gibi, algılarımızın oluşması için dış dünyada maddi karşılıklarının bulunması şart değildir. Tüm uyarılar yapay olarak da oluşturulabilmektedir. Yapay Olarak Oluşturulan Dünyalar "Dış dünya" veya "madde" olmadan, algıların çok gerçekçi olarak yaşanabileceğine dair günümüz teknolojisinde de çok önemli örnekler bulunmaktadır. Özellikle son yıllarda büyük bir gelişme gösteren "sanal gerçeklik" kavramı, bu konuda fikir vericidir. (Harun Yahya, Hayalin Diğer Adı: Madde) Sanal gerçeklik, en basit şekliyle, bilgisayarda  canlandırılan üç boyutlu görüntülerin bazı aygıtların  yardımıyla insanlara "gerçek bir dünya" gibi  gösterilmesidir. Bugün birçok alanda farklı  amaçlarla kullanılan bu teknolojiye bu nedenle "yapay gerçeklik", "sanal dünyalar", "sanal  ortamlar" gibi isimler verilmektedir. Sanal  gerçekliğin en önemli özelliği, özel aletler  kullanan bir kişinin gördüğü görüntüyü gerçek  zannetmesi, hatta kendisini bu görüntüye kaptırmasıdır. Bu nedenle son yıllarda  sanal gerçeklik ifadesinin İngilizce  karşılığının başında "immersive" kelimesi  de kullanılmaktadır ve bu kelimenin anlamı  "dalmak,kaptırmak"tır. (Immersive Virtual Reality: Kaptıran Sanal Gerçeklik) Sanal bir dünya oluşturmak için kullanılan aletler; görüntü sağlayan bir ekranı olan kask, dokunma hissi veren elektronik bir eldiven gibi aletlerdir. Kaskın içindeki bir alet ise, sürekli olarak başın hareketlerini ve açısını kontrol ederek görüntünün,başın açısı ve duruşu ile orantılı olarak ekrana gelmesini sağlar. Bazen bir oda büyüklüğündeki bir kübün tüm duvarlarına ve zeminine stereo görüntüler yansıtılır ve bu odaya giren kişiler, taktıkları stereo gözlüklerle odada dolaşıp, kendilerini bambaşka mekanlarda, örneğin bir şelale kenarında, bir dağın zirvesinde, denizin ortasındaki bir geminin güvertesinde güneşlenirken görebilirler. Başa takılan kasklar üç boyutlu, derinlik ve mekan algısı olan görüntüler oluştururlar. Görüntüler insan boyutları ile orantılı olarak verilir ve eldiven gibi bazı aletlerle dokunma hissi sağlanır. Böylece bu aletleri kullanan kişi gördüğü sanal dünyadaki eşyalara dokunabilir, onların yerlerini değiştirebilir. Bu mekanlarda insanın gördüğü görüntüdeki sesler de son derece inandırıcıdır.Ses her yönden, farklı derinliklere sahip olarak verilebilmektedir.Bazı uygulamalarda, dünyanın çok farklı yerlerindeki birkaç kişiye aynı sanal ortam gösterilebilmektir. Böylece, örneğin dünyanın farklı ülkelerinden hatta farklı kıtalarından üç insan, kendilerini diğerleri ile birlikte bir sürat motoruna binerken görebilirler. Sanal dünyanın oluşturulması için gerekli olan aletlerde kullanılan sistem, beş duyumuz için geçerli olan sistemle aynıdır. Örneğin kullanıcının eline taktığı eldivenin içindeki mekanizmanın etkisiyle, parmak uçlarına bazı sinyaller verilir ve bu sinyaller beyne iletilir. Beyin bu sinyalleri yorumladığında bu kişi, çevresinde hiç olmadığı halde ipek bir halıya veya yüzeyinde birçok girinti ve çıkıntı bulunan, kabarık desenli bir vazoya dokunduğunu hissedebilmektedir. Sanal gerçekliğin kullanılmaya başlandığı önemli alanlardan biri de tıp dünyasıdır. Michigan Üniversitesi'nde geliştirilen bir teknikle doktor adayları ve özellikle acil servis personeli yapay bir ameliyathane ortamında eğitilmektedirler. Bu uygulamada, bir odanın zeminine ve duvarlarına ameliyathane ile ilgili görüntüler, ameliyathanenin ortasına ise, bir ameliyat masası ve bir "hasta"nın görüntüsü yansıtılmaktadır. Doktor adayları ise, üç boyutlu gözlüklerini takarak bu sanal hasta üzerinde ameliyata başlamaktadırlar. Bu örneklerde de görüldüğü gibi, yapay uyarılarla bir insana gerçek olmayan bir dünya gerçek gibi gösterilebilmektedir. Son yıllarda çekilen bazı ünlü filmlerin bu konuyu ele alması da son derece dikkat çekicidir. Örneğin The Matrix isimli filmde, filmin iki kahramanı, bir koltukta yatar vaziyette iken, sinir sistemlerine bir bilgisayar bağlandığında kendilerini bambaşka mekanlarda görmektedirler. Bir sahnede uzak doğu sporları yaparken, bir başka sahnede ise, kendilerini bambaşka kıyafetler içinde çok kalabalık bir caddede yürürken bulmaktadırlar. Filmin kahramanı, yaşadıklarının gerçekçiliği karşısında bunların bir bilgisayar tarafından oluşturulan görüntüler olduğuna inanamadığını söylediğinde  ise, bilgisayar tarafından görüntü dondurulmakta ve bu kişi gerçek sandığı dünyanın aslında bir görüntü olduğu konusunda ikna edilmektedir. Sonuç olarak günümüz teknolojisi ile yapay uyarılar ile yapay görüntüler, diğer bir deyişle yapay bir dünya oluşturmak mümkündür. Bu yapay görüntülerin gerçeklerinden hiçbir farklarının olmadığı, deneyen kişiler tarafından ifade edilmektedir. O halde, biz de her an gördüğümüz "yaşam görüntüsü"nün, dışarıda asıllarının mutlaka var olduğunu ve muhatap olduklarımızın da bu "asıllar" olduğunu iddia edemeyiz. Bu algılarımızın nedeni çok daha farklı bir kaynak olabilir. Hipnozun Gösterdiği Önemli Gerçek Yapay uyarılarla bir dünya oluşturulabileceği gerçeğine verilebilecek en iyi örneklerden biri de hipnoz tekniğidir. Bilindiği gibi hipnozda, hipnotize edilen kişiye bir dizi telkin yapılır ve bu kişinin gerçeğinden ayırt edilemeyecek derecede inandırıcı birtakım olayları yaşaması sağlanır. Söz konusu kişi, bulunduğu odada olmayan görüntüleri, kişileri veya manzarayı görür, sesleri duyar, kokuları ve tatları alır. Bu sırada yaşadığı olaylardan dolayı sevinir, üzülür, heyecanlanır, sıkılır, endişelenir, telaşlanır. Hatta hipnoz altındaki kişinin yaşadığı olayların etkileri dışarıdan fiziksel olarak da izlenebilir; yapılan telkinle doğru orantılı olarak kişide nabız artışı, tansiyon artışı, cildinde kızarıklık oluşması, ateşinin yükselmesi, mevcut ağrıyı veya acıyı hissetmemesi gibi belirtiler meydana gelebilmektedir. Örneğin hipnoz uygulanan bir deneyde, bir kişiye bir hastanede bulunduğu ve bu hastanenin 10. katında ölmek üzere olan bir hasta olduğu söylenmiş ve ancak kendisinin hızlı bir şekilde  elindeki ilacı yetiştirirse, hayatının kurtulabileceği telkin edilmiştir. Bu kişi hipnoz sırasındaki telkinin etkisiyle son derece hızlı olarak 10 katı çıkmaya başladığını sanmıştır. Bu sırada nefes nefese kalmış, iyice yorulduğu için de nefesini kontrol edemeyecek hale gelmiştir. Bunun üzerine artık en üst kata geldiği, ilacı yetiştirdiği söylenmiş ve rahat bir yatağa uzanabileceği telkin edilmiştir. Böylece hipnoz uygulanan kişi rahatlamıştır. Hipnoz yapılan kişi, kendisine telkin edilen mekanı ve ortamı tüm gerçekliğiyle yaşamasına rağmen, ortada ne bahsedildiği gibi bir mekan, ne insanlar, ne de olaylar vardır. Soğuk Odada Terlemek Bir diğer deneyde ise, normal bir odada bulunan kişiye bir hamamda olduğu ve hamamın çok sıcak olduğu telkin edilmiş, ardından bu kişi aşırı derecede terlemeye başlamıştır. Burada çok önemli bir nokta dikkat çekmektedir: İnsan vücudunda terlemenin oluşması için bazı etkilerin meydana  gelmesi gerekir. Ancak bu hipnoz olayında hipnotize edilen kişi, dışarıda terlemeye sebep olacak hiçbir etken bulunmadığı halde terlemiştir. Bu örnek açıkça göstermektedir ki, bir mekanda bulunmak ya da bir ortamı hissetmek için o ortamın ya da mekanın fiziki varlığı şart değildir. Suni uyarılar veya telkin yoluyla, benzer etkilerin oluşturulması mümkündür. Ulusal Hipnoterapi Derneği, Ulusal Psikoterapistler Derneği, Profesyonel Hipnoterapistler Merkezi, Hipnoterapi Araştırma Derneği gibi birçok kuruluşun üyesi olan İngiliz hipnoterapi uzmanı Terrence Watts da bir makalesinde, hipnoz sırasında geçmişteki bir olayı hatırlayarak anlatan kişilerde, anlattıkları olayla bağlantılı olarak bazı fiziksel değişimler gözlendiğini belirtmektedir. Örneğin kişinin anlattığı olayda, nefes alamama durumu oluşmuşsa, olayı hipnoz altında anlattığı sırada yine nefesi daralmakta, hatta bir süre için tamamen durmaktadır. Watts, hipnoz altındayken küçükken dövüldüğü bir anı anlatan kişinin yüzünde tokat izlerinin belirdiğini belirtmektedir. Ayrıca Watts bunun bir gizem olmadığını, vücudun acı algısına tepki verdiğini belirtmektedir. Hipnoz Deneyleri Hipnoz uygulamalarında görülen en çarpıcı örneklerden biri de hipnoz yapılan kişinin cildinde telkin sonucu yaralar dahi oluşabilmesidir. Örneğin Paul Thorsen isimli bir araştırmacı, hipnoz altındaki bir kişinin koluna sadece bir kalemin ucunu değdirmiş ve bunun kızgın bir şiş olduğunu telkin etmiştir. Kısa bir süre sonra kalemin ucunun değdiği noktada bir yanık kabarcığı belirmiştir. Yine aynı araştırmacı, Anne O. isimli kişiye, hipnoz esnasında kolunun A harfi şeklinde kanırtırcasına çizildiğini telkin etmiştir. Başka hiçbir şey yapılmadığı halde, o bölgede A harfi şeklinde kızarıklık belirmiştir. Bourru ve Burot isimli araştırmacılar ise, hipnoz altındaki bir kişiye kolunun kesildiğini telkin etmişler ve yumuşak bir kalemle çizilen hafif bir çizginin ardından kan sızdığını görmüşlerdir. E. A. Hadfield ise, hipnotize ettiği bir denizciye, koluna kızgın bir demir bastığını ve o bölgenin yanacağını söylemiştir. Halbuki, sadece parmağının ucunu şöyle bir dokunmuştur. Ardından da üzerini sarmıştır. 6 saat sonra sargılar açıldığında, o bölgede gerçekten hafif bir kızarıklık ve kabarıklık görülmüştür. Hadfield, "ertesi gün kabarık hayli büyümüştü ve tıpkı yanık yeri gibi su toplamıştı" diye belirtmiştir. Hipnoz sırasında insan vücudunda meydana gelen bu değişiklikler, görme, duyma, dokunma, işitme, acı, ağrı gibi algılarımızın oluşması için dış dünyaya ihtiyacımızın olmadığını göstermektedir. Tüm bu örneklerden de anlaşıldığı gibi, hem görüntünün nasıl oluştuğunu incelediğimizde, hem teknolojik gelişmeleri takip ettiğimizde, hem de hipnoz gibi telkin yöntemlerini bu bilgilere eklediğimizde ortaya kesin bir gerçek çıkmaktadır: İnsan, ömrü boyunca bedeninin dışındaki bir dünyada yaşadığını zanneder. Halbuki dünya dediğimiz herşey algı merkezlerimize ulaşan  sinyalleri beynimizin yorumlamasıdır. Yani biz beynimizin içinde oluşan dünyadan başka bir dünyayla hiçbir zaman muhatap olamayız. Dışımızda ne var, bunu asla bilemeyiz. Beyne ulaşan sinyallerin kaynağının dışarıda mevcut bulunan maddi varlıklar olduğunu iddia edemeyiz. Çünkü dış dünya olmadan da algılar dünyası meydana gelebilmektedir. Bugün bu konu, en temel bilimsel kitaplarda yer alan ve lise çağlarından itibaren insanlara öğretilen, kesin bir gerçektir. Sorun, insanların bu gerçek üzerinde düşünmemeleridir.

Yalancının Kendini Kandırma Yöntemi: Beyaz Yalanlar

Şeytanın en sinsi oyunlarından biri, insanları Allah'ın bildirdiği din ahlakından saptırabilmek ve yalanı makul hale getirebilmek için, söylenen yalanları “beyaz yalan”, “küçük yalan” gibi sözde masum kılıflara sokmasıdır. Oysa Kuran ahlakına göre yalanın iyisi-kötüsü, büyüğü-küçüğü olmaz. Bu nedenle insan Allah Katında yaptıklarından sorumlu olacağını unutmamalı ve her ne durumda olursa olsun mutlaka doğruyu söylemelidir. Bazı insanların en büyük hatalarından biri, Allah'ın Kuran'da bildirdiği ahlak ile değil de kendi çıkarları veya toplumda yaygın olan değer yargıları ile hareket etmeleridir. Bunun için kolaylıkla, hiç düşünmeden, Allah'ın hiç sevmediği ve ahirette cezalandırılacak olan davranışları onaylayabilmekte, görmezlikten gelebilmekte veya hiç sakınmadan uygulayabilmektedirler. Yalan söylemek de bu tür davranışların başında gelir. Her ne kadar toplumda yalancılık kötü bir ahlak özelliği olarak bilinse de, bu kimi zaman sözde kalır. Çünkü din ahlakının yaşanmadığı toplumlarda insanların önemli bir bölümü, ciddi bir kişilik bozukluğu olan yalancılığı alışkanlık haline getirmiştir. Allah bir Kuran ayetinde bu gerçeği şu şekilde bildirmektedir: "Yeryüzünde olanların çoğunluğuna uyacak  olursan, seni Allah'ın yolundan şaşırtıp-saptırırlar. Onlar ancak zanna uyarlar ve onlar ancak 'zan  ve tahminle yalan söylerler." (Enam Suresi, 116) Yalan söylemenin doğru bir davranış olmadığı konusunda herkes hemfikirdir. Ancak bu genellikle sadece sözde kalmakta ve din ahlakının yaşanmadığı toplumlarda insanların büyük bir çoğunluğu bu çirkin davranışı çekinmeden yapabilmektedir. Yalancılık Şeytanın Bir Özelliğidir Yalan söylemek yani yanıltıcı bilgi vermek, şeytanın en önemli özelliklerindendir. Şeytan bu özelliği ile insanları aldatıp doğru yoldan saptırır. Kendi taraftarlarını, etkisi altına aldığı insanları da böyle  davranmaya sevk eder. Yalan söyleyen bir insan, o anda şeytanın telkinlerine uyuyor demektir. Kuran'da şeytanın yalancı karakterinin bildirildiği ayetlerden biri şu şekildedir: "İş hükme bağlanıp-bitince, şeytan der ki:  “Doğrusu, Allah, size gerçek olan va'di  va'detti, ben de size vaadde bulundum,  fakat size yalan söyledim…" (İbrahim Suresi, 22) Şeytanın diğer bir özelliği ise kibirli olması ve kendini çok beğenmesidir. Bu özellik şeytanın etkisi altına aldığı iman etmeyen kişilerde de bulunur. Böyle kimselerin amacı, insanların gözünde yer edinmek, küçük düşüp itibarlarını kaybetmemektir. Böyle bir durumla karşılaştıklarında itibarlarını korumak için her yola başvurabilirler. Dürüst davranmak yerine hemen yalana başvurabilir, hatta bu yalanın etkisi ile zaman zaman çekinmeden masum insanlara iftira dahi atabilirler. Birçok kötü özellik gibi bu kişilerin yalan söylemekten çekinmemelerinin de asıl nedeni iman zafiyetidir. Allah'a inanan ve ahiret gününde hesap vereceğini bilen; dolayısıyla insanların rızasını değil de Allah'ın rızasını gözeten bir insan yalan söylemekten, menfaati için Kuran ahlakının gereği olan dürüstlükten ayrılmaktan şiddetle kaçınır. Nitekim bu davranışın iman etmeyen kimselere özgü olduğunu, Yüce Allah Kuran'da şöyle bildirir: “Yalanı, yalnızca Allah'ın ayetlerine inanmayanlar  uydurur. İşte yalancıların asıl kendileri onlardır.” (Nahl Suresi, 105) “Beyaz Yalanlar” Aldatmacası ile Söylenen  Yalanlar Yalan söylemekten çekinmeyenlerin ortak özelliklerinden biri, yalanlarını çeşitli yollarla meşru göstermeye çalışmalarıdır. Beyaz yalanlar diye sınıflandırdıkları yalanlar da bu yollardan biridir. Beyaz yalanlar sözde, kimseye zarar vermeyen, masumane, insanı o an bir sıkıntıdan kurtaran, küçük yalanlardır. Oysa, bu tür yalanlar, ne için söylenirse söylensin, sonuçta aldatmaya yöneliktir. Bu kişiler yalan söylediklerinde “Yalan söylüyorum ama kimseye bir zararım dokunmuyor” ya da “Yalan söyleyerek insanlara iyilik yapıyorum” gibi düşüncelerle vicdanlarını rahatlatmaya çalışırlar. Gün boyunca  onlarca yalan söyledikleri halde bunların yalandan sayılmayacağını iddia ederler. Örneğin: Telefonla arayan birine “Çok meşgulüm şu an seninle ilgilenemeyeceğim” derler ama aslında o anda hiçbir işleri yoktur. Ya da işyerindeki bir dosyayı kaybeder ama kendilerine sorulduğunda “bilmiyorum” derler ya da bir başkasının adını vererek suçu o kişiye yüklerler. Patronlarıyla karşılaştıklarında tam tersini düşündükleri halde “fikirleriniz çok isabetli oluyor” ya da “şu işi çok iyi yaptınız”gibi sözler söylerler ama aslında ikiyüzlü bir tavır içerisindedirler. Bu tarz yalanlar söyleyen kişi, karşısındaki insanı kandırmakta, ona karşı samimiyetsiz davranmakta, ona saygısızlık etmektedir. Ayrıca, böyle bir tavır gösterenlerin dürüst ve güvenilir olmadıkları da açıktır.Bu nedenle yalanı, siyah veya beyaz yalan diye sınıflandırıp, “bu yalandan bir şey olmaz”, “bu zararsızdır” gibi çıkarımlar yapmak, Kuran ahlakına uygun olmayıp, ahirette de büyük sorumluluğu olan bir davranıştır. Allah Hac Suresi'nin 30.ayetinde insanlara “... yalan  söz söylemekten de kaçının.” şeklinde buyurmaktadır. Peygamber Efendimiz(sav)’in Yalandan  Sakındıran Sözleri Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (sav) de, yalanın Allah'ın hoşnut olmadığı ve yasakladığı bir davranış olduğunu sık sık haber vermiştir. Peygamber Efendimiz (sav)'in bu konuyla ilgili hadislerinden bazıları şöyledir: "Yalandan uzak durun, zira yalan fücur ile  birliktedir veher ikisi de ateştedir " (İmam Gazali, İhya'u Ulum'id-din, 3.Cilt, s.299; İbni Mace ve Nesai'den) "Kıyamet günü Allah Katında mahlukların en  sevimsizleri yalancılar, kibirliler ve kardeşlerine  karşı sinelerinde amansız kin besleyenler olacak ..." (İmam Gazali, İhya'u Ulum'id-din, 3. Cilt, s. 355) Yalan Söyleyen Kişi, Allah'ın Her Şeyi Bildiğini  Unutmamalıdır Yalan söyleyenlerin böyle bir davranışı çekinmeden yapabilmelerinin asıl nedeni, Allah'ın her şeyi gören ve işiten olduğunu bilmemeleri veya bu gerçeği düşünmek istememeleridir. Ancak gerçek şu ki Allah, her an her şeye şahittir. Hiçbir şey O'ndan gizli kalmaz. Gizliyi de gizlinin gizlisini de bilir. Herhangi bir ne denle yalan söyleyen bir insan, çevresindekileri aldatabilir, onları yanlış bir şeye inandırabilir, bazı şeyleri onlardan gizleyebilir ve kendince bir kazanç elde edebilir. Ancak, içinden geçenleri, gerçekleri, her şeye gücü yeten, her şeyi gören, işiten ve bilen Yüce Allah'tan asla gizleyemez. Allah bu gerçeği birçok Kuran ayetinde bildirmiştir: "Sözü açığa vursan da, (gizlesen de birdir).  Çünkü şüphesiz O, gizliyi de, gizlinin gizlisini  de bilmektedir."(Taha Suresi, 7) "Ve şüphesiz, senin Rabbin, sinelerinin gizli  tuttuklarını ve açığa vurduklarını kesin  olarak bilmektedir."(Neml Suresi, 74) "Şüphesiz, yerde ve gökte Allah'a hiçbir şey  gizli kalmaz."(Al-i İmran Suresi, 5) Sonuç: Yalandan Sakınmanın Çözümü Allah  Korkusudur Bir insanın yalan söyleyebilmesinin nedeni, Allah'ı gereği gibi tanımaması ve O'ndan korkup sakınmamasıdır. Allah'ın her an kendisini gördüğünü, işittiğini bilen, kalbinden geçenleri, her an ne düşündüğünü bildiğinin şuurunda olan bir insan, hiçbir zaman yalan söyleyemez. Allah'ın kendisini azaplandırmasından korkup sakınır. Ahirette hesabını veremeyeceği tek bir söz dahi söylemez. Dalgınlıkla veya yanlışlıkla ağzından gerçek olmayan tek bir söz dahi çıksa hemen onu düzeltir ve Allah'tan bağışlanma diler. En önemlisi de Allah'ı tanıyan bir insan, yalan söylemekten dolayı dünyada ve ahirette alınabilecek karşılıklardan korkup sakınır. İnsan yalan söylemenin din ahlakına uygun bir davranış olmadığını hiç unutmamalı, her an ahirette hesap vereceğini düşünerek hareket etmelidir. Elde edeceği geçici bir menfaat için hem dünyada hem de ahirette küçük düşmeyi ve azap içinde yaşamayı göze almamalıdır. Yüce Allah bir Kuran ayetinde, dünyadaki menfaatlerini düşünen ve ahireti unutanlar hakkında şöyle buyurmaktadır: "İşte bunlar, ahireti verip dünya hayatını satın alanlardır; bundan dolayı azapları hafifletilmez ve kendilerine yardım edilmez." (Bakara Suresi, 86) Unutmamamız gerekiyor ki; sadece yalancılık için değil, bir insanın diğer tüm kötü ahlak özelliklerini terk etmesi için Allah'tan korkup sakınması, ahiretin varlığına inanması ve cehennem azabından korkması gerekir. Allah bir ayetinde "...Sen, yalnızca gayb ile Rablerinden  'içleri titreyerek-korkmakta' olanları ve dosdoğru namazı kılanları uyarırsın. Kim temizlenip-arınırsa, artık o, kendi nefsi için temizle nip-arınmıştır.  Sonunda dönüş Allah'adır." (Fatır Suresi, 18) diye buyurarak bu gerçeği bildirmiştir.

Şeytanın Gizlediği Tuzaklar

Kim olursa olsun, her insanın sonsuz bir azap çekmesini isteyen, bütün varlığını buna adamış olan, son derece tehlikeli bir varlık var... Bu varlık tarihin her aşamasında insanın düşmanı oldu. Yaşamış ve ölmüş milyarlarca insanı ateşin içine çekti ve halen çekmeyi amaçlıyor. Onun için genç, yaşlı, kadın, erkek, devlet başkanı veya dilenci fark etmiyor. Her insan onun hedefi... Bu sinsi varlık, insanın apaçık düşmanı olan “şeytan”dır. Siz bu yazıyı okurken sizi gözleyen, sizinle ilgili planlar yapan ve sizi Allah’ın dosdoğru yolundan alıkoymak isteyen önemli bir düşmanınız var. Bu düşmanın tek arzusu, olabildiği kadar çok insanı kendisiyle beraber cehenneme sürüklemek... Hangi sebeple olursa olsun, onu takip edenlerin sonu hiç değişmiyor. Bu son Kuran’da şöyle haber verilir: "Ona yazılmıştır: "Kim onu veli edinirse,  şüphesiz o (şeytan) onu şaşırtıp-saptırır ve  onu çılgın ateşin azabına yöneltir." (Hac Suresi, 4) Şeytan var gücüyle insanları Allah’ın yolundan saptırmak için çalışır. Bu nedenle, kullandığı taktiklerin iyi bilinmesi büyük önem taşımaktadır. Böylelikle müminler, Allah’ın izniyle kendileri üzerinde etkisi olmayan şeytanın hilelerini daha çabuk fark edip, onun zayıf düzenini daha etkili bir şekilde bozabilirler. Şeytan İnsana Nasıl Yaklaşır? Şeytan, Allah’ın emrine uymayarak (Allah’ı tenzih ederiz) Hz. Adem’e secde etmediği için Allah'ın huzurundan kovulmuştur. Allah'ın huzurundan ayrılmadan önce, insanları da kendisi gibi saptırmak için Allah'tan süre istemiş ve Allah da ona kıyamet gününe kadar süre tanımıştır. (Araf Suresi, 11-18). Şeytanın uygulayacağı yaklaşma taktiği her insana göre değişir. Her insanı en zayıf noktasından yakalamayı amaçlar. Allah’ın kendisine verdiği süreli izin ile şeytanın insanlara nasıl yaklaşacağı bir Kuran ayetinde şöyle bildirilir: ”Dedi ki: "Madem öyle, beni azdırdığından dolayı onları (insanları saptırmak) için mutlaka Senin  dosdoğru yolunda (pusu kurup) oturacağım.  Sonra muhakkak önlerinden, arkalarından,  sağlarından ve sollarından sokulacağım.  Onların çoğunu şükredici bulmayacaksın." (Araf Suresi, 16-17) Şeytan İnsanlara Ne Tür Tuzaklar Kurar?  Temiz Kalplisin Diyerek Kandırır: Şeytan müminlere ve Kuran ahlakından uzak yaşayan insanlara birbirinden farklı tuzaklar kurar. Örneğin, din ahlakından uzak yaşayan bir kimseye, temiz kalpli biri olduğu telkini vererek, güzel ahlakı yaşamamasını ve daha da uzaklaşmasını sağlar. Onu tamamen dünya hayatına yönelterek ona Allah'a hesap vereceği günü unutturur ve bunun gibi vesilelerle onu ömür boyu din ahlakından uzak tutmayı amaçlar. Allah bu aldatmacalara inanan insanların ahirette düşecekleri durumu Kuran’da şöyle bildirir:   “Şeytan onları sarıp-kuşatmıştır; böylelikle onlara Allah'ın zikrini unutturmuştur. İşte onlar, şeytanın  fırkasıdır. Dikkat edin; şüphesiz şeytanın fırkası, hüsrana uğrayanların ta kendileridir.” (Mücadele Suresi, 19)   Kötü Ahlaka Kılıf Buldurarak: Şeytan, Allah’ın rızasını kazanmayı amaçlayan müminlere karşı da farklı tuzaklar hazırlamaya çalışır. Örneğin, müminlerin ihlasla ibadet etmelerini engellemek için, samimiyetle yaptıkları her işe engel olmayı amaçlar. Tüm gücüyle, inananların din ahlakının gereklerinden küçük küçük de olsa tavizler vermesi için çaba harcar. Kibir, bencillik, unutkanlık, dikkatsizlik, kendini yeterli görme, öfke ve gurur gibi nefsin yatkın olduğu konuları çeşitli kılıflara sokarak mümine uygulatmaya çabalar.   Sapkın Davranışları Süslü ve Çekici Gösterir: Geleneklerle bozulan, gerçek Kuran ahlakından tamamen kopuk olan ve Kuran’da "ataların dini" olarak adlandırılan batıl inançlar; Budizm, Karma felsefesi gibi insanların kendi kurallarıyla oluşturduğu sözde inanç sistemleri ve Kuran’da haram kılınan (eşcinsellik, zina, faiz vb) her türlü sosyal ve toplumsal olayın meşru kabul edilmesi sapkın davranışlar arasındadır. Şeytan bu sapkınlıkları, "modernlik, çağın gerekleri veya gelenekler” gibi bahanelerle süsler. Şeytanın bu hilesi bir ayette şu şekilde bildirilmiştir:   “...Şeytan onlara yaptıklarını süslemiştir, böylece  onları (doğru) yoldan alıkoymuştur; bundan dolayı  onlar hidayet bulmuyorlar.” (Neml Suresi, 24) Şeytanın Sinsi Oyunları  Büyüklük Telkini Vermeye Çalışır: Şeytan, kendisi gibi tüm insanların da Allah'a karşı itaatsiz ve kibirli olmasını ister (Allah’ı tenzih ederiz). İnsana sürekli olarak kötü ahlak göstermesini, Allah'ın hoşnut olmayacağı her türlü tavrı uygulamasını emreder; O'nun gücünün ve büyüklüğünün gereği gibi takdir edilmesini engellemeye çalışır. Allah Kuran'da bu tehlikeyi şöyle haber vermiştir:   “Ey insanlar, yeryüzünde olan şeyleri helal ve  temiz olarak yiyin ve şeytanın adımlarını izlemeyin.  Gerçekte o, sizin için apaçık bir düşmandır. O, size  yalnızca, kötülüğü, çirkin-hayasızlığı ve Allah'a  karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi emreder.”   (Bakara Suresi, 168-169) Şeytanın uyguladığı en sinsi oyun, insanları Allah’ın adını kullanarak kandırmasıdır. Bu yöntemle, Allah'ın razı olmadığı hareketlerin din adına yapılmasını telkin eder. Konu ile ilgili bir Kuran ayeti şöyledir:   ”Ey insanlar, hiç şüphesiz Allah'ın va'di haktır;  öyleyse dünya hayatı sizi aldatmasın ve aldatıcı(lar)  da, sizi Allah ile (Allah'ın adını kullanarak)  aldatmasın. Gerçek şu ki, şeytan sizin düşmanınızdır,  öyleyse siz de onu düşman edinin. O, kendi  grubunu, ancak çılgınca yanan ateşin halkından olmaya çağırır. (Fatır Suresi, 5-6)   Allah Affeder Diye Aldatmaya Çalışır: Şeytanın insanı Allah'ın adıyla aldatmasının bir başka yolu da, Allah'ın affediciliğini öne sürerek insanı günah işlemeye teşvik etmesidir. Bir insan, "nasıl olsa Allah affeder" diyerek bile bile günah işlemeye başlarsa, Allah korkusunu yitirebilir. Kuran'da, "yakında bağışlanacağız" diyerek bile bile günah işleyen insanlar (Araf Suresi, 169) bildirilirken, şeytanın insanı Allah adıyla aldatışının bir örneği haber verilir.   İnsanların Arasına Kin ve Düşmanlık Sokar: Dünya var olduğundan beri süregelen tüm savaşlardan, kavgalardan en sıradan gibi görünen tartışmalara kadar her türlü düşmanlığın arkasında "şeytanın kışkırtmaları" vardır. Kuran ahlakının getirdiği merhamet, adalet, barış ve hoşgörü gibi yüksek değerlerden uzak yaşayan inkarcıların, birbirlerine karşı kin ve düşmanlık beslemeleri son derece doğaldır. Ancak şeytan başka taktikler uygulayarak müminlerin arasına da kin ve nefret sokmaya çalışır. Bu şekilde onları zayıflatabileceğini ve bozulmaya uğratabileceğini zanneder. Allah bu tehlikeye karşı müminleri uyarmış ve çözüm yollarını göstermiştir. Bir ayette şöyle buyrulmaktadır:   ”Kullarıma, sözün en güzel olanını söylemelerini  söyle. Çünkü şeytan aralarını açıp bozmaktadır.  Şüphesiz şeytan insanın açıkça bir düşmanıdır.” (İsra Suresi, 53) Şeytan başka bir yöntem olarak, insanlara uzun vadeli planlar yaptırıp, bunlarla kafalarını meşgul ettirmeye çalışır. Veya insanları günlük işlere boğarak ve çeşitli bahaneler öne sürdürterek Allah'ı anmalarına engel olur. Ancak tabi ki, Allah'a teslim olmuş, sabah akşam O'nu zikreden, yeryüzündeki her olayın Yüce Rabbimiz’in kontrolünde olduğunu bilen ve ihlasla Rabbimiz’e yönelen müminlerin karşısında şeytanın bu zayıf hilelerinin bir etkisi olmaz. Bu durum Kuran’da şöyle bildirilir:  “(Şeytan) Dedi ki: "Rabbim, beni kışkırttığın şeye  karşılık, andolsun, ben de yeryüzünde onlara,  (Sana başkaldırmayı ve dünya tutkularını)  süsleyip-çekici göstereceğim ve onların tümünü  mutlaka kışkırtıp-saptıracağım. Ancak onlardan  muhlis olan kulların müstesna."” (Hicr Suresi, 39-40)

İman Etmeyenlerin Kendini Kandırma Yöntemleri

Din ahlakını yaşamayan insanların birtakım gerçekleri göz ardıetmek ve bunun sonucunda kendilerini avutmak için kullandıkları bazı savunma mekanizmaları vardır. Bunlardan biri ve belki de en etkilisi insanın "kendi kendini kandırması"dır. Yüce Rabbimiz, biz kullarına yol gösterici olarak indirdiği mübarek Kuran'da, insanın yaratılış amacını bildirmiştir. Bu amaç, insanın kendisini yaratan ve yaşatan Yüce Rabbimiz'e kulluk etmesidir. Allah bir Kuran ayetinde bu amacı şöyle bildirir: “…insanları yalnızca Bana ibadet etsinler diye  yarattım.” (Zariyat Suresi, 56) Buna rağmen bazı insanlar bu varolma amacını unutarak, başka amaçlar edinebilmektedirler. Allah'ı razı etmek için yapmaları gereken ibadet ve güzel davranışları hatırladıklarındaysa, bu sorumluluktan kaçmak ya da hatalı olduklarını bildikleri halde vicdanlarını rahatlatmak için kendilerini türlü telkin ve bahanelerle kandırma yoluna giderler. İnsanlar Hangi Bahanelerle Kendilerini  Kandırırlar? Öncelikle belirtmek gerekir ki insanların kendi kendilerini kandırma bahaneleri, aslında şeytanın onları Allah'ın yolundan döndürebilmek, Allah'ın emrettiği ibadetleri yerine getirmelerine ve Kuran'da bildirilen üstün ahlakı yaşamalarına engel olmak için kullandığı telkinlerdir. İşte şeytanın bu telkinlerinin etkisinde kalmış insanların tutumlarından bazı örnekler: I. Düşünmekten Kaçarak "Haberim Yoktu, Bilmiyordum" Diyebileceğini Zannedenler Her insan Allah'ın varlığını, yaratılış amacını, O'na nasıl kulluk etmesi gerektiğini düşünüp anlayabilecek bir bilince ve vicdana sahiptir. Nitekim kendileri için en hayati olan bu konuları düşünmeyen insanlar, menfaatleriyle ilgili bir konuyu gayet iyi düşünüp hesaplayabilirler. Örneğin, ticari bir iş söz konusu olduğunda paralarını nasıl değerlendireceklerini çok iyi bilirler; bu konudaki her aşamayı ayrıntısıyla düşünürler. Veya kendi çıkarlarının olduğu işlerdeki en zor problemlerin üstesinden gelebilirler; her detay için ayrı bir tedbir düşünebilirler. İşte bu yüzden ahirette "düşünemedim",  "akledemedim" gibi mazeretler -Allah'ın dilemesi dışında- kabul görmeyecektir. Allah Kuran'da insanları, hesap gününün "Zalimlere kendi mazeretlerinin hiçbir yarar sağlamayacağı gün..." olduğuna dair uyarmıştır. (Mümin Suresi, 52) II. "Biliyordum, Ama Ortam ve Şartlar Müsaade Etmedi" Diyerek Kendini Kandıranlar Bazı insanlar sürekli olarak içinde bulundukları şartları bahane ederler. Okul yıllarında ayrı, iş hayatında ayrı, evlenince, çocukları olunca ayrı bahaneler ileri sürerler. Din ahlakını yaşamaya samimi niyetleri olmadığı için çeşitli konuları ibadetlerini yerine getirmelerine engel olarak görürler. Öne sürdükleri engellerden en başta gelenleri de müsait zamanlarının olmaması ve şartların uygun olmaması iddiasıdır. Oysa günlük yaşamları içinde insanlar pek çok işe rahatlıkla zaman ayırırlar. Özellikle bir çıkarları söz konusu olduğunda, gerekirse başka isteklerinden fedakarlık eder, ama yine de o iş için gereken zamanı ayarlarlar. Ancak insanların geneline bakıldığında ibadetler konusunda aynı kararlılığı göstermedikleri görülür. "Namaz kılmak istiyorum, ama hiç zaman  bulamıyorum", "işlerim çok yoğun, ibadete  vakit ayıramıyorum" gibi, veya "öfkelenmek  istemiyorum, ama ortam çok stresli", “şartlar beni böyle davranmaya zorladı” benzeri bahaneler öne süren pek çok kişi görmüşsünüzdür. Bu insanlar genellikle Kuran ahlakını yaşama konusunda samimiyetsiz bir yaklaşım içindedirler. Allah, dünyada kendilerini kandırarak, öne sürdükleri mazeretlerin kabul edileceğini zanneden ve bu yüzden ibadetlerini yerine getirmeyen veya sürekli erteleyen insanların ahirette karşılaşacağı durumu bize şöyle bildirmiştir: “İnsana o gün, önceden takdim ettikleri ve erteledikleri şeylerle haber verilir. Hayır;  insan, kendi nefsine karşı bir basirettir.  Kendi mazeretlerini ortaya atsa bile.” (Kıyamet Suresi, 13-15) III. "Nasıl Olsa Allah Beni Affeder" Diyerek  Kendilerini Kandıranlar İnsanların çoğu Allah'ın varlığını bilir ve kabul ederler ama O'nun kudretini gereği gibi takdir edemezler. Yanılgıya düştükleri konu Allah'ın varlığı değil, Allah'ın sıfatlarıdır. Örneğin, Allah'ın kullarına karşı çok lütufkar, bağışlayıcı ve merhametli olduğunu düşünürler de, inkarcılardan intikam alan, onlara azap eden, kahreden sıfatlarını düşünmeye pek yanaşmazlar. Allah korkusu olmayan, yaptıklarının karşılığında ceza göreceğine inanmayan bir insan her türlü kötülüğü, zulmü rahatlıkla yapabilir. Allah'ın yasakladığı, haram kıldığı her türlü suçu işleyip, sonra da "nasıl olsa Allah affeder" gibi gerçeklerden uzak sapkın bir düşünceye kapılabilir. İşte bu yüzden şeytan insanlara hep bu yönden yaklaşır ve insanların kendilerini "nasıl olsa affedilirim" düşüncesiyle kandırmalarını teşvik eder. O halde insanın bir hataya düştüğünde, buna önem vermeyip "nasıl olsa bağışlanırım", "nasıl olsa  affedilirim” diye düşünmesi değil, hemen samimi bir şekilde Rabbimiz'e yönelmesi ve hatasını düzeltme konusunda kesin bir kararlılıkla tevbe etmesi gerekir. İnsan ancak Allah'a karşı samimi ve dürüst bir kul olursa Allah'ın bağışlamasını umabilir. IV. "Bazı Önde Gelen Kişiler İnkar Ediyordu,  Onlara İnandım" Diyerek Kendini Kandıranlar Özellikle içinde yaşadığımız dönem, bilimin ciddi şekilde ilerlediği, pek çok teknolojik gelişmenin yaşandığı bir yüzyıldır. Ancak "bilim adamı" sıfatıyla ortaya çıkan bazı insanlar, bilimi kendi dünyevi çıkarları için kullanmakta, inkarcı zihniyetlerini bilimle desteklemeye çalışmakta ve bilimi, gerçekleri araştırıp bulmak yerine, kendi ideolojilerini beslemek için kullanmaktadırlar. Bu kişiler evrendeki ve canlılardaki kusursuz yaratılışı ve mucizevi özellikleri görmezden gelerek, herşeyin tesadüfler sonucu kendiliğinden var olduğu gibi gerçek dışı bir iddia ile ortaya çıkmaktadırlar. Bu çevrelerin amacı, Allah'ın varlığını inkar etmek ve toplumlara da inkar ettirmektir. Bu yolla hiç kimseye karşı sorumluluk hissetmeyen, başıboş bireylerden oluşan, her türlü ahlaksızlığın yaygın olarak yaşandığı toplumlar oluşturmak istemektedirler. Bu yüzden kaynağını hiç araştırmadan, detaylarını öğrenmeden bu gibi kişilerin görüşlerini kabul etmek ve uygulamak yerine, kişinin kendi aklı ve vicdanıyla olayları değerlendirmesi ve buradan doğru sonuca ulaşması gerekir. Allah bir Kuran ayetinde, "Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme; çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur." (İsra Suresi, 36) diye emretmektedir. Sonuç: Kendini Kandırmak Yerine Samimi  Müslüman Olmak İnsan kendini kandırarak ne gerçeği değiştirebilir, ne de sorumluluktan kurtulabilir. Bu kişi vicdanını örterek kendini aldattığı, türlü bahane ve gerekçelerle rahatlatmaya çalıştığı her an aslında korkunç bir kayıp içindedir. Ahirette ise bu akılsızlığı nedeniyle -Allah'ın dilemesi dışında- telafisi asla mümkün olmayacak bir pişmanlık içinde olacaktır. Durum böyleyken, insanın bir an önce kendini kandırmaktan vazgeçip, son derece açık bir şuurla ve dikkatle kulluk görevini yerine getirmesi gerekir. İnsanın kendi kendini kandırmak yerine yaptığı her davranışın, aklından geçen her düşüncenin Allah'ın bilgisi dahilinde olduğunu ve hesap günü bunlardan sorumlu tutulacağını düşünmesi, kendisi için en güzel ve kazançlı olan yoldur.

Kaçınılmaz Olan Apaçık Gerçek Yaklaştı: Kıyamet

"Kendi nefisleri konusunda    düşünmüyorlar mı? Allah,  gökleri, yeri ve bu ikisi  arasında olanları ancak hak ile ve belirlenmiş bir süre  (ecel) olarak yaratmıştır.  Gerçekten, insanlardan çoğu  Rablerine kavuşmayı inkar  ediyorlar." (Rum Suresi, 8) Yaşamınızı yönlendiren olaylara şöyle bir göz atın. Büyük olasılıkla bir yerlere ulaşmak için uğraşıyor, yaşam mücadelesi" içinde iyi bir yer almaya çalışıyorsunuz. Hayatınızdaki pek çok şeye yoğun bir dikkat veriyor, bu konular üzerinde derin derin düşünüyorsunuz. Ama yaşamınız boyunca düşünmekten kesinlikle kaçındığınız konular da var. Ölüm bunlardan bir tanesi, belki de en önemlisi. Ölüm, düşünüldüğünde insanda etki uyandıran ancak çözüm getirilemeyen kesin bir "son". (Harun Yahya, Kıyamet Alametleri) Kuran ahlakını yaşamayan insanlar kendilerini korkutan bu sondan çeşitli yöntemlerle korunmaya çalışırlar. Bunlar arasında en yaygın olarak tercih edilen ancak en akılcı olmayanı; korku duymak yerine, böyle bir konuyu akla getirmemek hatta mümkünse unutmaktır. Allah birçok insanın düşünmekten kaçtığı, ancak çok yakın olan bu gerçeği, ayette şu şekilde bildirmiştir: "Her nefis ölümü tadıcıdır. Kıyamet günü  elbette ecirleriniz eksiksizce ödenecektir.  Kim ateşten uzaklaştırılır ve cennete sokulursa, artık o gerçekten kurtuluşa ermiştir. Dünya  hayatı, aldatıcı metadan başka bir şey değildir." (Al-i İmran Suresi, 185) Siz bu satırları okurken veya bu yazı bittikten sonra günlük uğraşılara daldığınız zaman da ölüm size çok yakındır. Yaşınız kaç olursa olsun geçen her gün, sizi kaderinizde yazılmış olan sona doğru biraz daha yaklaştırmaktadır. Bu sondan kaçmak, hatta biraz ertelemek için almakta olduğunuz önlemlerin hiçbiri sizi bu dünyada "geçici" olmaktan kurtaramayacaktır. Sizin hayatınız da, sizden önceki tüm insanlar gibi bir gün son bulacaktır. Ancak her insan gibi sizin için de ölümle bitecek olan dünya hayatı, kıyamet günü yeni bir kalkış ile başlayacak ve sonsuza kadar devam edecektir. O gün sadece siz değil tüm canlıların, yeryüzünün, hatta evrenin son günüdür. Dünya hayatının son bulacağı kıyamet günü, yalnızca dehşetin yaşandığı, boyutları hiçbir insanın hayal edemeyeceği kadar korkunç, aynı zamanda görkemli bir "son gün" olacaktır. Yeryüzündeki herşey yerle bir olacak, dağlar bir yün gibi çözülecek.Ardı ardına gelecek büyük felaketler olacak güneş körelecek, yıldızlar kayıp, yok olacaktır. Ardından Allah o vakte kadar dünya üzerinde yaşamış tüm insanları canlandırılacak, bir araya toplayacak ve her insan bu güne şahit olacaktır. Rabbimiz'in ayette belirttiği gibi, bu "son gün" inkarcılar için zorlu bir gündür. (Müddessir Suresi, 9) Bu bahsettiğimiz kıyamet günü insanların çoğunun tahmin ettiği gibi hiç de uzak değildir, yaklaşarak gelmektedir. O gün dünyayla birlikte ve dünyaya ait olan herşey de yok olacaktır. Hırslar, istekler, kızgınlıklar, beklentiler, kıskançlıklar, düşmanlıklar ve zevkler sona erecektir. Geleceğe yönelik planların hiçbir anlamı kalmayacaktır. Allah'a döndürüleceğini unutan herkes için, o çok sevdiği, sonsuz hayata tercih ettiği dünyanın tüm o aldatıcı zenginlikleri, güzellikleri ve meşguliyetleriyle sona erdiği gün gelmiş olacaktır. İşte o gün, insanlar Allah'ın varlığına kesin bir biçimde şahit olacak, unutmaya çalıştıkları hesap günü ile karşı karşıya kalacaklardır. Eğer iman etmemişlerse gaflet içinde geçirdikleri kısa ömür sona erecek, azap dolu sonsuz bir başlangıç kendilerini bekleyecektir. İnkarcılara asla mutluluk getirmeyecek bu sonsuz azap dolu yaşam ilk andan itibaren öylesine şiddetlidir ki, bunu yaşayanlar, azabın yerine yok olmayı isteyeceklerdir Ama bu da mümkün olmayacaktır. O gün herkes en küçük ayrıntıya kadar dünya hayatının hesabını vermek üzere Allah'ın huzuruna çıkacaktır. Kıyamet günü, dünya hayatının hatta tüm kainatın son günüdür, ama aynı zamanda da ahiretteki sonsuz yaşamın başlangıcıdır. O sonsuz yaşamın başlangıcında, insanların tümü yeni bir dirilişle dirilecekler ve dünyadaki yaşamlarında Allah'a ve karşılaşacakları bugüne inanmış olanlar cennette ağırlanırken, inkar edenler cehenneme sevk edileceklerdir. Bu, insanoğlunu bekleyen en büyük gerçektir ve başka hiçbir dünyevi düşünce bu gerçeğin üzerinde düşünmek kadar önemli olamaz. Kendisinden asla kaçış olmayan kıyamet gününü gözardı etmek, onu hiçbir zaman ortadan kaldırmayacak, aksine insanların kaçışı olmayan sonsuz hayatını azap içinde geçirmelerine sebep olacaktır. Akıllı ve samimi bir insanın yapması gereken, Rabbimiz'in "her nefis kendine basirettir." (Kıyamet Suresi, 14) ayetinde belirttiği gibi kendi vicdanının sesine kulak vererek, eksiklerini ve hatalarını düzeltme yoluna gitmek ve hayatını Kuran ahlakına uygun olacak şekilde düzenlemektir. "Ay karardığı, Güneş ve ay birleştirildiği zaman;  İnsan o gün: "Kaçış nereye?" der. Hayır, sığınacak  herhangi bir yer yok. O gün, 'sonunda varılıp karar  kılınacak yer (müstakar)' yalnızca Rabbi'nin katıdır." (Kıyamet Suresi, 8–12)